به همت معاونت آموزش‌وپژوهش مؤسسه فتوح اندیشه برگزار گردید: سومین نشست از سلسله نشست‌های شناخت ابعاد کرونا با موضوع «تحلیل کرونا از منظر الهیات» به‌گزارش روابط عمومی مؤسسه فتوح اندیشه سومین نشست از سلسله نشست‌های شناخت ابعاد کرونا با موضوع «تحلیل کرونا از منظر الهیات» با ارائه حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر احمد رهدار در تاریخ 24 فروردین سال 1399 برگزار گردید.
دکتر احمد رهدار

آقای دکتر رهدار موضوع تحلیل کرونا از منظر الهیات را در سه محور مورد بررسی قرار دادند.

محور اول: تحلیل کرونا از منظر تمدنی.

محور دوم: تحلیل کرونا از منظر پراکتیکال.

محور سوم: تحلیل کرونا از منظر الهیات تاریخی.

 

تحلیل کرونا از منظر تمدنی

رئیس مؤسسه فتوح اندیشه در محور اول، نکاتی را تبیین نمودند:

نکته اول: کرونا و توسعه بر الهیات تمدنی؛ کرونا باعث شده است یک سری مفاهیم الهیاتی به صحنه حیات تمدنی ما اضافه گردد. مفاهیمی مانند مدافعان سلامت و جهادگران علیه کرونا؛ ایشان در ادامه افزودند، این مفاهیم در بستر فرصت مبارزه با کرونا و ناظر به مسائل عینی خلق شده است؛ مانند واژه دفاع مقدس در جنگ هشت‌ساله و مدافعان حرم؛ همچنین ایشان در ادامه به این نکته اشاره نمودند که کرونا باعث شده است حداقل در یک طبقه‌ای از طبقات اجتماعی کشور ما، مانند نظام پزشکی و جریان‌هایی که در حاشیه این نظام پزشکی ما شکل گرفتند مانند طلاب جهادگر و بقیه مردم؛ یک فضای معنوی خلق گردد که بستر این فضای معنوی، خدمت اجتماعی و خدمت به هم نوع است؛ به‌گونه‌ای که حیات اجتماعی به معنویت سوق یافت.

نکته دوم: کرونا و مسأله حیات اجتماعی؛ ایشان مسأله مهم در این نکته را ارتقاء حیات اجتماعی می‌دانند و بر این سخن خود به این نکته استناد نموده که حیات اجتماعی با رویکردهای مختلفی آزمایش‌شده است؛ یک سطح از حیات می‌تواند لذت محور باشد و با محک لذت این حیات را بسنجیم؛ همان‌گونه که در تمدن غرب همه تلاش‌ها برای افزایش لذت زندگی بیش‌ازپیش است و در سطح دیگر، حیات انسانی را منفعت محور می‌دانند؛ به این معنا که حیات آدمی باید با منفعت مورد سنجش قرار گیرد؛ و سطح دیگر از حیات آدمی ارزش محور معرفی می‌گردد.

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه افزودند، ممکن است دین با هیچ‌یک از این‌ سطوح مخالفتی نداشته باشد، اما درعین‌حال آن منفعت و لذت را دین از بستر حاکمیت ارزش‌های خودش می‌خواهد دنبال کند؛ اما ازجهت تمدنی تا زمانی که از حیات مادون دست برنداریم به حیات برتر تمدنی نخواهیم رسید؛ تعبیر قرآن نیز این‌گونه است که می‌فرماید: {الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَیَاهَ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِیزُ الْغَفُورُ}  و آیه {إِذَا دَعَاکُمْ لِمَا یُحْیِیکُمْ}؛ این تعابیر می‌رساند که در بستر حیات یک مأموریت احسن العمل داریم و حیات به‌گونه‌ای باید باشد که ما را به احسن العمل برساند.

دکتر رهدار در ادامه، سخن خود را با این پرسش ادامه دادند که این حیات برتر که در آن احسن العمل رخ می‌دهد چه زمانی و چگونه تحقق پیدا می‌کند؟ این حیات برتر اسلامی زمانی اتفاق می‌افتد که اقشار مختلفی به نحو حداکثری آن را تجربه کنند مانند دفاع مقدس که نظامیان سطحی از حیات برتر را تجربه کردند و در انرژی هسته‌ای مثلاً دانشمندان هسته‌ای سطحی از حیات برتر را تجربه کردند و در تحریم تجار و در قضیه کرونا کادر پزشکی سطحی از حیات برتر را تجربه می‌کنند.

حجت‌الاسلام دکتر رهدار اظهار داشتند؛ ذهنیتی که ما نسبت به کادر پزشکی داریم این است که آن‌ها از یک طبقه مرفّه و به‌دنبال سرمایه مادی هستند؛ در حالی‌که وقتی دچار سختی درمان کرونا شدند، هنگامی‌که از آن‌ها سؤال می‌شود که این کار سخت است جواب می‌دهند که این کار سخت است اما برای کمک به هم نوع خود این کار لذت خاصی دارد و الآن براثر خدمت صادقانه آن‌ها با بیماران و خالصانه کار کردن، خداوند هم محبت آن‌ها را در قلب‌های مردم زیاد کرده است.

دکتر رهدار در آخر این محور بیان داشتند برای این‌که جامعه به حیات برتر برسد باید اقشار مختلف این جامعه به‌نوعی باید با حیات برتر نسبت بگیرند و نشئه‌هایی از آن را تجربه کنند و کرونا باعث شده که کادر پزشکی وارد حیات برتر شود.

 

تحلیل کرونا از منظر الهیات پراکتیکال

جناب دکتر رهدار در محور دوم به تحلیل کرونا از منظر پرکتیکال پرداختند و به بررسی سه نکته پرداختند:

نکته اول: تیپولوژی مطالعات کرونا.

نکته دوم: کارکردهای مثبت کرونا از منظر الهیات.

نکته سوم: کارکردهای منفی کرونا از منظر الهیات

وی در ابتدا الهیات پرکتیکال را، الهیاتی دانستند که به نتایج عملی یک پدیده توجه نموده است؛ و سپس ایشان در نکته اول به مباحث تیپولوژی مطالعات کرونا اشاره کردند و فرمودند ما با چه نوع مطالعاتی می‌توانیم صحنه عمل به کرونا را جلو ببریم؟ مخصوصاً به‌گونه‌ای جلو ببریم که الهیات ما بسط داده و آن را رشد بدهد؟

دکتر رهدار بیان داشتند چیزی که به ذهن خطور می‌کند این است که  در مطالعات فرارشته‌ای و مطالعات میان رشته‌ای، هر متخصصی از زاویه تخصص خود کرونا را تحلیل کند و بعد جمع‌بندی صورت بگیرد اما با تکیه به مطالعات فرارشته‌ای می‌توان در زمینه کرونا به موفقیت‌های بیشتری دست یافت؛ بدین معنا اگر کرونا یک پدیده‌ای است که در حوزه‌های مختلف تأثیرگذار باشد، آن وقت مدیریت انحصاری این پدیده به‌نظام پزشکی غلط است و اولین پیامد آن این است که بازیگری فعال دیگر بازیگران را به حاشیه می‌برد و از دور حذف می‌کند، بلکه باید سیاست‌مداران و تمدن‌پژوهان و اقتصاد دادان حضورداشته باشند و در میان همه این‌ها، روحانیون از حیث مطالعات دینی باید حضورداشته باشند.

آقای دکتر رهدار در ادامه افزودند ما باید به یک نوع مطالعه‌ای در مورد کرونا دست پیدا کنیم که ضمن اینکه ظرفیت‌های تخصصی همه رشته‌هایی که می‌توانند به حل مسأله کرونا کمک کنند از آن‌ها در راستای تعالی معنوی استفاده خواهیم نمود.

جناب آقای دکتر رهدار در نکته دوم به بررسی کارکردهای مثبت کرونا از منظر الهیات پرداختند و معتقدند که کرونا چند کار کرد مثبت الهی برای ما داشته است از جمله این‌که:

  1. استمرار کرونا می‌تواند از شیکی لایه بیرونی غرب کم کند و چهره زیرین آن را نمایان کند.
  2. کارکرد دیگر کرونا این است که ما از وضعیت روزمرگی نهادینه شدن خارج شویم و به چیزهایی که روزمره نیستند برسیم.
  3. کرونا باعث شده که ذهنیت ما بین‌المللی و جهانی شود.

سومین و آخرین نکته محور دومی که رئیس مؤسسه فتوح اندیشه آن را مورد بررسی قرار دادند، کارکردهای منفی کرونا از منظر الهیات است؛ ایشان در این قسمت به برخی از کارکردهای منفی کرونا پرداختند؛ از جمله این‌که عده‌ای از مردم مخصوصاً افراد جاهل و کم باور به مسائل دینی، به بهانه کرونا باورهای دینی خودشان را راحت‌تر کنار بگذارند و به بهانه درمان مثلاً شرب خمر کنند در حالی که در اسلام این کار حرام است و همچنین بحث کرونا باعث شد که شبهات دینی تکرار شود؛ مثلاً یکی از پرسش‌ها این است که چرا میزان مبتلایان به کرونا در ایران بااین‌که دارای امام‌زادگان و حرم است بیش از هندوستان که گاو را پرستش می‌کنند، است. همچنین کرونا باعث شد که منابع هویت‌ساز متدینین تعطیل شود مانند تعطیل نماز جمعه و حرم؛ آقای رهدار در ادامه افزودند که کرونا باعث شده که در یک وضعیت آنومیک قرار بگیریم؛ وضعیت آنومیک یک وضعیت فقدان هنجار مسلط است و نه‌فقط هنجار مسلط نداریم بلکه ابهام در هنجارها و بلکه تعارض در هنجارها داریم.

 

تحلیل کرونا از منظر الهیات تاریخی

استاد رهدار در سومین و آخرین محور این بحث به تحلیل کرونا از منظر الهیات تاریخی پرداختند و آن را ذیل سه نکته بیان کردند:

نکته اول: تحلیل تاریخی فلسفی در باب فتنه‌ها.

نکته دوم: تحلیل تجربی تاریخی.

نکته سوم: تبیین تفاوت الهیات.

وی در نکته اول به تحلیل تاریخی فلسفی در باب فتنه‌ها پرداختند و گفتند سازوکار خداوند برای پیش برد اهداف در جامعه بشریت سازوکار نوع سازی فتنه‌ها هستند و فتنه‌ها بازتاب افعال ارادی بشر هستند، (ظهر الفساد فی البر و البحر) و خداوند برنامه‌ها را از مجاری خودش پیش می‌برد. ایشان در ادامه افزودند ما یک افعال ارادی و یک عرصه عمل داریم و خداوند الزامات عرصه عمل را بیان کرده است؛ آسمان و زمین را مسخر ما قرار داده است و این بدان معنا نیست که ما هرگونه که بخواهیم در این آسمان و زمین تصرف کنیم، بلکه به این معنا است که اعمال اختیار ما در کل این عرصه آسمان و زمین می‌تواند تأثیرگذار باشد و خود این تأثیرگذاری نشان از عمق تأثیر اراده انسان‌ها است. و این تأثیر یک‌طرفه نیست و تنها اراده جلوه‌گر در این عرصه اراده ما نیست بلکه اراده خداوند هم تأثیرگذار است. خداوند هم اراده دارد و اراده خداوند در مقابل اراده ما تعبیر به مکر الهی شده است و فتنه‌ها و بلاها مصداق مکر الهی هستند. در برابر مکرهای انحرافی ما خداوند استراتژی مکری دارد و آن نوع آوری مکر خداوند است. به‌عبارت‌دیگر اگر انسان برخلاف نظام تشریع خداوند عمل کند، نظام تکوین خداوند در مقابل آن واکنش نشان داده و خلق بلا می‌کند. کرونا بی شک معلول بُردار جمع ارادهای بشری است.

ایشان در نکته دوم به تحلیل تجربی تاریخی پرداختند و به موارد مشابه کرونا در تاریخ و عکس العمل و نتایج آن را مورد بررسی قرار دادند از جمله دو طاعون بزرگ در تاریخ مسیحیت ذکر کرده‌اند یکی در سال ۱۶۵ میلادی در امپراتوری روم بروز کرده و حدود ۵ میلیون نفر را می‌کُشد در آن زمان دو الهیات در مقابل طاعون جلوه کرد یکی الهیات حاکمان روم بود که طاعون را به‌مثابه گناه بشر می‌دانستند و جریمه گناه‌کاران را رها کردن آن‌ها می‌دانستند یعنی مداوا نکردن و در امپراتوری روم طاعون را بلای آخرالزمانی تلقی می‌کردند. الهیات دیگر، الهیات مسیحیت در مقابل الهیات حاکمان روم بود. الهیات مسیحیت سه تا آموزه عشق انسان‌ها، فداکاری و شفقت و آموزه خدمات اجتماعی را مطرح کردند و با این سه آموزه برخلاف حاکمان، به کسانی که طاعون گرفته بودند نزدیک شدند و به آن‌ها رسیدگی می‌کردند. طاعون بعدی در قرون‌وسطی، مقارن با جنگ‌های صلیبی است در این طاعون مسیحیت عکس الهیات قبل اجرا کردند در این زمان مسیحی‌ها آمدند و گفتند که این نتیجه گناه‌کاران یا نتیجه توطئه یهودیان هستند و خدمات اجتماعی به آن‌ها ندادند و یک فرقه انحرافی به نام برادران صلیب‌شکل گرفت که میان مردم تبلیغ می‌کردند و می‌گفتند باید خودمان را به مصائب مسیح تشبیه کنیم که مسیح مصیبت دید تا ظرفیت شفا دادن پیدا کرد و ما هم باید مصیبت ببینیم تا مؤثر واقع شویم و یکی از مصائب همین طاعون است و کلیسا میان مردم وصیت‌نامه پخش کرد تا آن را پر کنند و راحت بمیرند. ایشان به این نکته اشاره کردند که ما باید به الهیاتی در مقابله با کرونا بیندیشیم که منجر به بسط دین شود نه اینکه منجر به ضیق دین شود.

سومین و آخرین نکته  این محور تبیین تفاوت الهیاتی می‌باشد که دکتر رهدار سه مدل الهیات را در این ایام در تحلیل‌ها در مواجهه با کرونا بیان کردند:

اول: الهیات حداکثری؛ هیچ‌چیزی خارج از دین نیست و حتی مراقبت‌های پزشکی هم جزئی از این الهیات است یعنی به نام دین و استدلال دینی گفته می‌شود که ستاد ملی با کرونا و متخصصین و پزشکان هرچه می‌گویند واجب است که باید تبعیت شود. این الهیات غالب بود.

دوم: الهیات سکولار؛ استدلال آنها این بود که کرونا باعث شده که امور زمینی‌تر و مفیدتر شود و خود بزرگان دینی هم خود را تابع دستورات پزشکی کردند و عقلانیت درمان کرونا را نباید عقلانیت دینی دانست بلکه عقلانیت بشری دانست؛ و تحلیل پزشکی را داخل در الهیات دین قرار نمی‌دهند برخلاف نگاه قبلی بلکه باید کاملاً قضیه را عرفی و علمی حل کنیم.

سوم: الهیات مناسکی؛ استدلال آن‌ها این است که برای حل مسائل کرونا باید بیش از گذشته بر مناسک مذهبی تحفظ ورزیم. مثلاً مجالس روضه باید بیشتر شود و می‌گویند که صرف تجمع مجالس روضه با دیگر مجالس فرق می‌کند. تجمع دینی ماهیت شفابخش و خنثی کننده دارد.

ایشان در آخر در بین این سه نوع الهیات، معتقد هستندکه الهیات نوع اول متناسب‌تر، جامع‌تر و دقیق‌تری است به این معنا که ما یک چتر مفهومی جامع و شامل برای دین لحاظ کنیم لکن قرائتی که از دین ارائه می‌دهیم یک قرائت موثقی باشد تا همه تلاش‌های تخصصی که می‌تواند برای حل این اپیدمی صورت بگیرد؛ بتواند با آن‌ها ارتباط پیدا کند و آن را ذیل خود قرار بدهد.

نظر کاربران