گزارش نشست: گزارش برگزاری نشست علمی «نسبت‌سنجی فقه گردشگری و صنعت گردشگری»

به گزارش معاونت اطلاع‌رسانی مؤسسه فتوح اندیشه، هفدهمین نشست از سلسله نشست­‌های تخصصی گروه فقه بین‌الملل و فقه گردشگری، با موضوع «نسبت‌سنجی فقه گردشگری و صنعت گردشگری» با ارائه حجت‌الاسلام‌والمسلمین «علی شفیعی»، و به دبیری حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر «محمد قاسمی»، در تاریخ ۲۸ مرداد سال ۱۳۹۹، به‌صورت «حضوری ـ وبیناری»، و با حضور اساتید و پژوهشگران، برگزار گردید.

حجت‌الاسلام دکتر قاسمی ضمن تبیین موضوع نشست، محورهای اصلی این نشست را ذیل عناوین «رویکرد فقهی به گردشگری»، «رویکردهای موجود به گردشگری» و «تبیین مبانی صنعت گردشگری از منظر فقه» معرفی نمودند.

در ادامه حجت‌الاسلام علی شفیعی، «عضو هیئت‌علمی، مدیرگروه فقه کاربردی پژوهشکده اسلام تمدنی، و استاد حوزه و دانشگاه»، با بیان این‌که فقه گردشگری، عنوانی نوپدید است و نیازمند گفت‌وگوها و تبیین‌های زیادی است وارد بحث شدند و دلیل ورود فقه به مسأله گردشگری را این‌گونه بیان کردند که چون رویکرد موجود به فقه، وظیفه­ی آن را، «مدیریت جامعه» می­داند، لذا باید به مسأله گردشگری، به‌طور مفصل بپردازد.

ایشان با بیان این‌که گردشگری، کارکردها و ثمرات زیادی برای کشورها دارد و لذا مقوله­ی قابل‌توجهی است و نمی­توان بی­تفاوت از کنار آن گذشت، بیان کردند که دو رویکرد به فقه‌های مضاف و فقه گردشگری می‌توان داشت که عبارت‌اند از:

  1. رویکرد اخباری‌گری: یعنی سامان‌دهی فقه‌های مضاف با قالب‌های موجود در فقه سنتی و با تمسک به تک‌مسأله‌ها و فروعات، احکام و مسائل موجود و بی‌توجه به مبانی و ساحت‌های متفاوت آن‌ها؛
  2. رویکرد اجتهادی: یعنی سامان‌دهی متناسب به فقه‌های جدید؛ توجه به مبانی و ظرفیت‌ها و لوازم و ره‌آوردهای موضوعات نوپدید.

حجت‌الاسلام شفیعی با بیان این‌که گردشگری، یک مقوله­ی مستحدثی است و با سیروسفر و سیاحت متفاوت است و لذا باید در تعریف آن دقت کنیم و به یک تصویر درستی از آن برسیم گفت: گردشگری را این‌گونه تعریف کردند که گردشگری عبارت‌است‌از «گذراندن مدتی از زندگی، خارج از محل زندگی، به‌قصد لذّت». ایشان برای تبیین بهتر این مسأله بیان کردند که اگر گردشگری را «سیر و سیاحت» بدانیم، در بسیاری از ابعاد از گردشگری دور شده­ایم.

حجت‌الاسلام شفیعی، بعد از تبیین ماهیت گردشگری، به نسبت‌سنجی گردشگری با واژه­های هم­طراز، نظیر «فقه سیاسی»، «فقه حکومتی» و «صنعت گردشگری» پرداختند و در ادامه، ارکان گردشگری و صنعت گردشگری را در موارد زیر خلاصه کردند:

  • گردشگر (انسان)؛
  • مکان (مقصد)؛
  • دولت یا نهاد متولی صنعت گردشگری؛
  • اهداف گردشگری (لذت است نه تجارت و…)؛
  • ابزار.

حجت‌الاسلام شفیعی، مبانی گردشگری و نسبت آن با مبانی فقه سنتی را این‌گونه تبیین نمودند که خروجی استنباطات فقه سنتی را ترجیح آخرت‌گرایی بر دنیاگرایی (دنیا، جای ماندن و توقف نیست) دانستند درحالی‌که گردشگری دقیقاً عکس این مسأله را تصویرسازی می‌کند؛ بدین‌صورت که توجه به دنیا و مسائل این‌جهانی، ارزش فراوانی دارد.

مدیرگروه فقه کاربردی پژوهشکده اسلام تمدنی، با بیان این‌که اگر گردشگری را به‌عنوان یک فقه مضاف تعریف کنیم، حتماً باید سرفصل­­های آن را نیز مشخص نماییم که می‌توان سرفصل­های آن را این‌گونه برشمرد:

  1. (مسائل و چالش­های مرتبط با گردشگر) که در اینجا سه مسأله مهم مطرح می­شود:
    • آزادی عمل گردشگران: بدین معنا که به چه میزان، در اموری نظیر پوشش، خوراک، رفت‌وآمد و… دارای آزادی عمل هستند؟ آیا همان‌گونه که با تجّار و دانشجوهای خارجی برخورد می­شود، می­توان با گردشگر هم برخورد کرد، یا خیر؟
    • امنیت گردشگران؛
    • رفاه گردشگران: باید بتوانیم این مسائل و مشکلات فقه گردشگری را در این زمینه حل کنیم که مثلاً آیا دولت، مجاز است از بیت‌المال، هتل­هایی را بسازد که گردشگران از آن استفاده کنند و در آن‌ها گناه هم انجام بشود؟!
  2. فقه و زمین­های منابع طبیعی: بعضی از زمین­هایی وجود دارد که تا نگاه فقه سنتی به آن، دچار تحول نشود، قابل‌استفاده نیست؛
  3. فقه جاذبه­های تاریخی؛
  4. وظیفه دولت اسلامی نسبت به گردشگران: آیا فراهم‌کردن تسهیلات بیش‌تر برای گردشگران غیرمسلمان، با قواعدی مثل عدم تسلط کفار و… منافات ندارد؟

این استاد حوزه و دانشگاه، در نیمه دوم نشست، به این نکته پرداختند که ما در فقه، چیزی به‌عنوان صنعت گردشگری نداریم. ایشان در ادامه بیان کردند که همۀ دانش­ها، ازجمله فقه، به‌تدریج تکامل پیدا کرده‌اند؛ بنابراین، نپرداختن به این مسأله، نقص فقه نیست؛ بلکه فقه نیز متناسب با شرایط زمان، رشد می­کند. اما اشکال اینجا هست که بعضی از فقها، گردشگری را صرفاً فربه‌شدۀ سفر می­دانند؛ درحالی‌که گردشگری، این‌گونه نیست و کارکرد­های اقتصادی و فرهنگی گردشگری، بسیار بالاست؛ و لازم‌است گردشگری را مستقل از سفر و به‌عنوان یک صنعت مستقل و دارای ابعاد مهم و بزرگ، موردبررسی فقهی قرارداد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین شفیعی در پایان جلسه این‌گونه مطالب خود را جمع‌بندی کردند:

  • گردشگری، ساحت جدیدی است و از مسائل نوپدید جهان است و نباید ذیل سیر، سفر و سیاحت بحث بشود؛
  • رکن مهم یا تنهاترین رکن گردشگری، التذاذ است؛
  • گردشگری به‌عنوان صنعت، محصول دوران مدرنیته است و اشکالی که در برخورد با این مسأله وجود دارد این‌است‌که بعضی‌اوقات، با ساده­سازی مسأله، از اصل مسئلۀ موردبحث، دور می­شویم.

در پایان جلسه، سؤالاتی توسط اساتید و پژوهشگران حاضر در نشست مطرح گردید که به برخی از پرسش‌ها توسط حجت‌الاسلام شفیعی، پاسخ مقتضی داده شد.

.

نظر کاربران