هفدهمین نشست آموزشی دوره فقه رسانه، ارتباطات و فضای مجازی در موضوع «جریان‌شناسی مطبوعات و چاپ و نشر کتاب» به گزارش معاونت اطلاع‌رسانی مؤسسه فتوح اندیشه، هفدهمین جلسه دوره فقه رسانه، ارتباطات و فضای مجازی، در ساختمان پردیس حکمت مؤسسه فتوح اندیشه برگزار شد. در این جلسه، حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر محمدعلی لیالی در موضوع «جریان‌شناسی مطبوعات، چاپ و نشر کتاب» مطالبی را بیان کردند. این دوره آموزشی با همت مؤسسه مطالعات و تحقیقات اسلامی فتوح اندیشه و با همکاری دانشگاه جامع امام حسین (علیه‌السلام) و دانشگاه باقرالعلوم (علیه‌السلام) برگزار شده است. در این جلسه، پس از توضیحات مقدماتیِ مدیر دوره، دکتر محمدحسین فرج‌نژاد، ارائه علمی استاد محمدعلی لیالی، از محققان جریان‌شناسی مطبوعات، چاپ و نشر کتاب در دو بخش «جریان‌شناسی مطبوعات» و «جریان‌شناسی چاپ و نشر کتاب» صورت گرفت و هر بخش از جلسه، با پرسش و پاسخ مستمعین به پایان رسید.

جریان‌شناسی مطبوعات

در آغاز جلسه، مدیر دوره، مقدمتاً ضرورت موضوع‌شناسی دقیق و نیز ضرورت توجه به بعد تطور تاریخی، دشمن‌شناختی و جریان‌شناختی موضوع مورد تفقه در فقه حکومتی را مورد توجه قرار داده و بر اهمیت جریان‌شناسی و خلأ پژوهشی در این بُعد در خصوص فقه رسانه تأکید کرد.

در ادامه بخش اول جلسه، استاد مدعو، پس از بیان نکاتی درباره الزامات فقه رسانه، تاریخچه و وضعیت مطبوعات قبل از انقلاب اسلامی ایران را مرور کرده و سپس به جریان‌شناسی مطبوعات بعد از انقلاب پرداختند. پس از آن، منابع مالی آشکار و رسمی و نیز پنهان و غیررسمی مطبوعات را مورد توجه قرار داد.

ایشان در بخش دوم جلسه، پس از بیان حاکمیت مافیای اقتصادی بر دو گونه شبکه رسمی و غیررسمی چاپ و نشر کتاب، جریانات دخیل در شبکه تولید و توزیع و مصرف کتاب را برشمرد و سپس به بیان محورهایی پرداخت که تحلیل آن‌ها محقق را به قواعد واقعی حاکم بر جریان‌شناسی چاپ و نشر آگاه می‌کند. همچنین وضعیت نهضت ترجمه در ایران تشریح شد و تحلیلی کلان درباره جریانات عرصه چاپ و نشر عرضه گردید.

استاد لیالی درباره الزامات فقه رسانه ضرورت فعالیت مستقیم رسانه‌ای توسط فقیه فقه مطبوعات و درک موضوعات واقعی این عرصه را مورد تأکید قرار داد و تشریح کرد که فقیه فقه مطبوعات باید ارکان خبررسانی را بشناسد و به هماهنگی بین این ارکان در چرخه خبررسانی توجه داشته باشد. همچنین باید با لحاظ تفاوت بین فقه دوران جنگ و فقه دوران صلح، به مقوله تهاجم و شبیخون فرهنگی در این حوزه توجه داشته باشد؛ چراکه استفاده صِرف از قواعد فقهی در عرصه رسانه، بدون التزام به این الزامات، نتیجه‌بخش نخواهد بود.جریان‌شناسی مطبوعات و چاپ و نشر کتاب

استاد لیالی، در بیان تاریخچه مطبوعات، بیان کرد که پیدایش کاغذ اخبار و روزنامه در ایران ارمغان آقازادگان و درباریانی است که در فضای بعد از شکست ایران در جنگ با روس، برای تحصیل علوم و فنون (= سایِنس) به فرانسه پس از انقلاب ۱۷۸۹م رفته، ولی بجای علم، روزنامه‌نگاری را وارد کشور کردند. این جریان، بسترساز مشروطیت و نیز دیکتاتوری رضاخانی بوده و تا به امروز به‌مثابه پایگاه تجدد و مدرنیته‌خواهی در کشور فعالیت می‌کنند.

ایشان در ادامه، جریانات مطبوعات پس از انقلاب اسلامی را بدین گونه برشمرد: بازماندگان نظام سیاسی قبل از انقلاب- که جریان نفوذ نیز در میان ایشان فعال است، روزنامه کیهان با مدیریت و سردبیری ابراهیم یزدی و سید محمد خاتمی است، روزنامه اطلاعات با مدیریت سید محمود دعائی، روزنامه سلام با مدیریت و سردبیری موسوی خوئینی‌ها و عباس عبدی، روزنامه‌های همشهری و ایران با بنیان‌گذاری کرباسچی و عریانفر و شمس‌الواعظین، محمد قوچانی، مجله کیان- که لیبرالیسم معرفتی را دنبال می‌کند- و مجله زنان با مدیریت فائزه هاشمی که فمینیسم را دنبال می‌کند.

این محقق جریان‌شناسی رسانه مکتوب، منابع مالی مطبوعات را به بخش رسمی و غیررسمی تقسیم کرده و منابع رسمی را چنین بر‌شمرد: یارانه وزارت فرهنگ و ارشاد، دادوستد با وزارت کشور، دادوستد با احزاب و گروه‌ها و جریانات سیاسی و تبلیغات. وی منابع غیررسمی و پنهان مطبوعات را نیز چنین بیان داشت: تجارت و دلالی ارز و مسکن و…، پول‌شویی و زد و بند سیاسی.

استاد لیالی، در انتهای بخش اول جلسه، به پرسش‌های حضار درباره فمینیسم به‌عنوان یکی از محورهای اصلی و پرحجم فعالیت سازمانی و رسانه‌ای دشمن، وضعیت فعالیت مطبوعاتی جریان انقلابی و نقش خلأهای قانونی در مشکلات مطبوعات پاسخ داد.جریان‌شناسی مطبوعات و چاپ و نشر کتاب

جریان‌شناسی چاپ و نشر کتاب

این محقق جریان‌شناسی چاپ و نشر کتاب، در بخش دوم جلسه این موضوع را دنبال کرده و پس از تأکید بر حاکمیت مافیای اقتصادی بر شبکه‌های رسمی و غیررسمی تولید و توزیع و مصرف کتاب، به معرفی اجمالی جریانات دخیل و مؤثر در حوزه چاپ و نشر- وزارت فرهنگ و ارشاد، روابط عمومی وزارتخانه‌ها، وزارت صمت، نهاد کتابخانه‌های کشور و مراکز و مؤسسات رسمی و غیررسمی – و حضور مافیای اقتصادی در بخش عمده‌ای از آن‌ها پرداخت.

ایشان در ادامه، به بیان محورهایی پرداخت که تحلیل آن‌ها قواعد حاکم بر عرصه چاپ و نشر را به دست می‌دهد و این محورها را چنین برشمرد: کتاب‌های برگزیده سال، کتب پرفروش، وضعیت ممیّزی و فرآیند صدور مجوز، کتب ادبیات و رمان و شعر و داستان، کتب کودک و نوجوان، کتب دینی (به معنای عام) و مراکز و مؤسسات.

وی سپس نهضت ترجمه را- به‌ویژه در ترجمه آثار فلسفی، عرفانی و علوم انسانی- به خاطر یک‌طرفه بودن آن از غرب به شرق، مورد انتقاد قرار داد. ایشان همچنین به تقابل دو نوع مدیریت مسائل کشور (مدیریت علمی و مدیریت فقهی) اشاره کرده و به نقد مدیریت علمیِ مبتنی بر علوم سایِنتیفیک پرداخت.

استاد لیالی در انتهای جلسه، با نگاهی کلان به جریان‌شناسی چاپ و نشر، این عرصه را میدان فعالیت سه جریان عمده غربگراـ در دو شاخه سوسیال دموکرات و لیبرال دموکرات ـ، ملی‌گرا و مؤمن انقلابی دانست و بیان داشت که جریان انقلابی را برای رسیدن به وضع مطلوب در این عرصه، نیازمند حمایت مالی کافی، تقویت اتحاد، گسترش کار جمعی و شبکه‌سازی و حرکت به سمت پر کردن خلأهای علوم انسانی و…- علاوه بر حوزه دفاع مقدس- است.جریان‌شناسی مطبوعات و چاپ و نشر کتاب

نظر کاربران